دانش پژوه : 
                              احمد علی بلاغی تهوینه کرگل

 مقدمه:
حرکت ؛ مایه اصلی حیات است و زندگی با آن معنا می یابد .انسان گل سر سبد هستی است و همه چیز برای این است که او را بر حقیقت حیات که (عبودیت) است نایل شود . از این رو (حرکت) نیز جوهره زندگی اوست و بدون حرکت زندگی وی دچار روز مرگی می شود.
می گوییم (حرکت) بلا فاصله چند نکته به نظرمان می آید . مبدا حرکت و مقصد آن ،راه ، نقشه راه ، راهنمای راه ، همراهان راه ، دوستان و دشمنان، نشانه ها ، موانع و خطرات راه و..... این ها همه مستلزم حرکت است.

انسان در مسیر حرکت خود از مبدء حقیقی اش (الله) به سوی واقعی اش(الله)در حرکت اند . راه ،او این است و راهنمایانش (پیامبران الهی و ائمه و عا لمان دین) و نقشه راهش ؛ کتب آسمانی ، قرآن ، روایات و سیره معصومان  است و نشانه های راهنمایش(آیات آفاقی و انفسی)و توشه راهش (تقوی) و دوستان همراهش مؤمنین و ... آیا به نظر شما حرکت از خدا و به سوی خدا بدون اینها ممکن است؟ پیدا است ممکن نیست .درمیا ن این عناصر اصلی و مهم حرکت برای رهرو ، نقشه راه و راهنما از همه مهتر است.
قصه ی (تشیّع) و (شیعه) از همین جا آغاز می شود . تشیّع  یعنی رهروی صحیح و پیروی آگاهانه است. شیعه مهمترین عناصر حرکت را به همراه دارد ، امید به رسیدن او زیاد است . باید قدر خود را بداند و مسؤلیت خود را درک کند . دارایی ها و دانایی هایش را ارج نهد و حرکتش را بسوی مقصد (عبودیت) سرعت بخشد. (محبت) و (ولایت) مهمترین دارایی او در مسیر رسیدن است .در این مقاله شما را با سیمای شیعه شناسی آشنا می کنیم که بطور اختصار  مفهوم شیعه شناسی ، گذری به تاریخ شیعه  پیشینه  نورانی و آینده روشن شیعه مورد بحث و بررسی قرار داده ایم .
احمدعلی بلاغی تهوینه کرگل مقیم حوزه علمیه قم مقدس2015م
مفهوم شیعه شناسی:
(شیعه) از ماده ی (شَیَعَ) (جمع آن اشیاع و شِیَع) به دو معنا آمده است: پیرو، یار و مدد کار و نیز گروهی که حول محور خاص، گرد آمده اند1. برخی از دانشمندان لغت شناس ، آن را به معنای انتشار و نیروی گفته و معتقدند (شیعه) یعنی کسی که انسان به واسطه او نیرومند می شود .  نیز برخی مفسرین اصل آن را از متابعت دانسته و گفته اند : شیعه به معنای پیرو و تابع است. در قرآن کریم نیز شیعه عموماً به معنای پیرو و تابع آمده است : و انّ من شیعته لابراهیم 2 و(از پیروان او (نوح) ابراهیم بود)  فا ستغاثه الذی من شیعته علی الذی من عدوّه 3 ( آنکه از پیروان او بود در برابر دشمنش از وی (حضرت موسی) تقاضای کمک نمود.) و در مواردی به معنای (گروهی خاص) نیز آمده است.ثمّ لننزعنّ من کلّ شیعةأیُّهُم أَشَدُّ علی الرََّحمانِ عِتِیًّا 4 ( پس از هر گروهی و جمعیتی ، کسانی را که در برابر خداوند رحمان از همه سرکشی تر بوده اند جدا می کنم)  چه شیعه را به     معنای انتشار و تقویت بدانیم و چه آن را به معنای متابعت ، پیروی و کمک و مددکاری بدانیم ، یک معنا در آنها مشترک است (همبستگی و پیوستگی جمعی بر محور یک عقیده یا شخص خاص5)
اصطلاح شیعه و پیشینه:
اصطلاح شیعه در طول تاریخ به پیروان امیر مؤمنان حضرت علی (ع) اطلاق می شده است ، این مطلبی است که تمام صاحب نظران و مورخان و دانشمندان علم اسلامی و انسانی در طول چهارده قرن اخیر به آن اذعان دارند.عمده این اتفاق ب دو محور است .
1-شیعه بر پیروان و یاران علی(ع) و دوستداران علی(ع) و خاندان پیامبر اطلاق می شود6.  از منظر اینان (شیعه) یک مفهوم بیشتر ندارد و آن اعتقاد به جانشینی حضرت علی(ع) و یازده فرزند ا وست و تغییر در آن رخ نداده است ، اگر چه در طول تاریخ برخی تلاش کرده ا ند برخی گروه های دیگر را به نام شیعه قلمدادکنند امّا شیعه یعنی شیعه اثنی عشری7.
2- این تعریف از شیعه ( پیروان دوازده امام) واژها ی نو پدید پس از پیامبر اکرم(ص) تا زمان غدیر نیست. شیعه به معنای فوق، همزاد اسلام و همراه آن است ومسأله وصایت و جانشینی علی (ع) پس از پیامبر از اولین های بعثت پس از نزول آیة( و أنذر عشیرتک الأقربین)و پس از آن در نزول آیةهفت سوره بیّنه (أولئک هم خیر البریّة) مطرح بوده است .8  به این ترتیب ( تشیّع)یعنی مکتب فکری و عملی پیروان أمیرالمؤمنان علی(ع) و یازده فرزند پاکش و نیز شیعه کسانی که جانشین بلا فصل علی(ع) پس از پیامبر (ص) را از راه نص صریح خدای متعال به واسطه پیامبر اکرم(ص) ثابت می دانند وآن حضرت را از هر کس دیگر شایسته و سزاوارتر تلقی می کنند. با این همه تعریف اگر چه تا حدی جامع و کامل است اما بر این باور که (شیعه) مفهومی عمیق تر از یک اعتراف زبانی و باور قلبی دارد.در نگاه عمیق تر:«نام شیعه در فرهنگ تشیع و نیز در مفاهیم و درک غیر شیعیان در قرن ها نخستین اسلام و در زمان ائمه(ع)بر کسی اطلاق نمی شد که فقط محبت خاندان پیامبر (ص)را در دل داشته باشد یا صرفاً به حقّانیت آنان و صدق دعوتشان معتقد باشد  - هر چند در حوزه فعالیت و حرکتی که مرکز و محورآن امام بود شرکت نداشته باشد- بلکه به جز این ها ، شیعه بودن یک شرط اساسی و حتمی داشت و آن عبارت بود از : پیوستگی فکری و عملی با امام و شرکت در فعالیتی که به ابتکار و رهبری امام در جهت باز یافتن حق غصب شده و تشکیل نظام علوم اسلامی در سطوح مختلف فکری ،سیاسی و احیاناً نظامی انجام می گرفت.این پیوستگی همان است که در فرهنگ شیعه(ولایت)نامیده میشود »9
این مفاهیم عمیق را در روایات وبه ویژه زیارت های معصومان به خوبی می بینیم:
اندیشه:إنّی مؤمن بکم و بما آمنتم به، کافر بعدوکم و بما کفرتم به،مستبصربشأنکم وبضلالة من خالفکم.
گرایش: موال لکم ولأولیائکم، مبغض لأعدائکم و معادلهم،سلم لمن سالمکم وحرب لمن حاربکم.
عمل: محقّق لما حققتم،مبطل لما ابطلتم، مطیع لکم... محتمل لعلمک محتجب بذمتکم... منتظرلأمرکم،مرتقب لدولتکم،أخذ بقولکم عامل بأمرکم...... این فقط یک نمونه است ، زیارت به های چون عاشورا،عهد
آل یاسین،ندبه،اربعین و دیگر زیارات نورانی بنگرید. در یک جمله می توان گفت: هویت شیعه چیزی جز پذیرش علمی و عملی ولایت أمیر مؤمنان(ع)و یازده امام معصوم نیست.
تاریخ شیعه:
شیعه- به ویژه پس از پیامبر اکرم(ص)- دوران سختی را پشت سر گذارده ست، دورانی که همواره همراه با دشواری ، رنج، فقر، تبعید، زندان و شهادت بودهاست؛در قرن اول و دوم هجری (زمانحضور ائمه) وقایعی چ.ن سقیفه، حوادث تلخ جنگهای علی(ع) ، عاشورا و جنایت بنی عباس، شاهد این مدعاست . پس از غیبت کبری امامزمان(عج) ایندشواری ها و سختیا تاکنون ادامه یافته است.با این همه ، شیعه به خاطر دارا بودن از منابع و مآثر غنی میراث امامان ونیز اعتقاد به حضرت حجت و ظهور آن حضرت و نیز بر خورداری از هدایت عالمان راستین شیعه راه نورانی خود را طی کرده است؛تا آنجا که به جرأت می توان گفت :«بشریت در چهارده قرن اخیر ، رشد و پیشرفت علمی و فکری خود را مدیون تمدن اسلام است واسلام و مسلمین رشد و ارتقاء خود را وامدار امامان و عالمان شیعه اند10» جالب توجه این که شیعه در شرایط سخت و رنج ، زندان و اقلیت و... به اراده الهی و مجاهدت ائمه بزرگوار و تلاش عالمان دینی هم چنان پا بر جا واستوار و با نفوذ است. تشیع به عنوان یک مکتبفکری با بعثت متولد شد ، با غدیر اعلام رسمی گردیدو با شهادت حضرت زهراء(س)ثبت شد،با عاشورا تضمین شدو با حرکت چهارامام بزرگوار(امام سجاد، امام محمد باقر ، امام صادق و امام کاظم علیهم السلام)به عنوان یک مکتب فکری پایدار مطرح شد،امام رضا(ع) آن را جهانی کرد و امام جواد ، امام هادی و امام عسکری (علیهم السلام) با دشواری های ویژه آن دوران ، تشیع را در شبکه ای گسترده برای دوران غیبت آماده کرد ند. وسر انجام ..یک آینده روشن حتمی،یک بهشت زمینی ، یک وعده تخلف ناپذیر....ظهور و او نجات دهنده بشریت از تاریکی های این جهان است.و همه ی پیروان ادیان آسمانی و تمام مسلمین جهان،منجی و موعود را قبول دارند .شیعه اعتقاد دارند که او امام زمان و حجت خداست. امام اکنون و هر لحظه ای ماست .او ما را می بیند ، ما در محضر او هستیم ، برایمان دعا می کند ، به گناه مان اشک می ریزدو با طاعت مان مسرور می شود و هوای ما را دارد........................... .
نتیجه:
شیعه یعنی همبستگی وپیوستگی جمعی بر محور یک عقیده یا شخص است خواه بمعنای انتشار و تقویت باشد و خواه بمعنای متابعت و پیرو و مدد کاری باشد.و در اصطلاح  در طول تاریخ بر پیروان حضرت علی (ع) اطلاق می شد.و تمام دانشمندان و صاحب نظران اتفاق دارند.عمده اتفاق دو محور است. 1- پیروان و ارن حضرت علی(ع)و دوستداران عتر علی(ع) و خاندان نبوت.
2- پیروان دوازده امام(ع)به این معنا همزاد اسلام و همراه آن است
بنابر این  اولاً شیعه یک فرقه و گروه نیست بلکه یک مکتب فکری و حقیقت ترجمان اسلام است.
ثانیاً محور آن علی ابن ابیطالب (ع)و پس از آن یازده امام معصوم هستند. ثالثاً  این جانشین و امامت به تصریح پیامبر اکرم (ص) از جانب خدای بزرگ می باشد . رابعاً این شایستگی و صلاحیت و سابقه اسلام أمیر مؤمنان علی (ع) مورد اتفاق همگان از شیعه و سنّی است .
پی نوشت ها:
لسان العرب،ج7، ص258 والنهایة، ابن اثیر،ج2،ص246
مفردات راغب اصفهانی،ص272
سوره صافات/83
سوره قصص/15
سوره مریم/69
تفسیر نمونه،آیةا.. مکارم شیرازی،ج6، ص67
قاموس اللغة، فیروز آبادی،ص223، تاج العروس،11/257،مقدمة ابن خلدون ص196؛الملل والنحل شهرستانی،1/131
الصواعق المحرقة،مکتب قاهره ، ج3، ص20و21 ، ابن حجر هیثمی
الصواعق المحرقة،159 ، تاریخ طبری،2/319، الدرالمنثور،سیوطی،6/379، تذکرة الخواص، ابن جوزی،ص54، انساب الاشراف، بلاذری ، 2/82، ینابیع المودة، قندوزی حنفی،  1/301
  پیشوای صادق/مقام معظم رهبری